Ngân hàng Fed chi nhánh Cleveland vừa công bố một bài nghiên cứu (working paper) với cái tên điệu đà: “Do You Even Crypto, Bro?” (tạm dịch: “Mày có crypto không, bro?”). Nội dung thì nghiêm túc hơn cái tên rất nhiều. Nó lý giải vì sao crypto lại biến động khác hẳn chứng khoán, trái phiếu hay vàng.
Trong các khảo sát lặp lại với tới 25.000 hộ gia đình Mỹ mỗi đợt, nhóm tác giả Michael Weber, Bernardo Candia, Olivier Coibion và Yuriy Gorodnichenko nhận thấy thứ giải thích ai sở hữu crypto mạnh nhất không phải tuổi, thu nhập hay giới tính, mà là kỳ vọng về mức sinh lời tương lai. Người sở hữu crypto kỳ vọng trung bình +22%/năm, còn người không sở hữu chỉ kỳ vọng +7%.
Cứ mỗi điểm phần trăm kỳ vọng lợi nhuận tăng thêm, xác suất một người sở hữu crypto tăng khoảng 0,8 điểm phần trăm. Điều này đảo ngược hoàn toàn so với tài sản truyền thống, nơi đặc điểm nhân khẩu và tài chính thường giải thích tốt hơn nhiều so với kỳ vọng sinh lời.
Phần đáng chú ý nhất nằm ở một thí nghiệm ngẫu nhiên. Năm 2025, nhóm nghiên cứu cho một số hộ gia đình xem mức lợi nhuận 12 tháng gần nhất của Bitcoin. Kết quả: tỷ lệ phân bổ mong muốn vào crypto của họ tăng thêm khoảng 2 điểm phần trăm, tức tăng khoảng 47% so với mức trung bình 4,3% của nhóm đối chứng. Lượng mua thực tế sau đó cũng tăng thêm khoảng 2,5 điểm phần trăm.
Hiệu ứng này tập trung ở những người nói rằng họ chưa mua vì thiếu thông tin. Còn những người vốn đã cho rằng crypto là khoản đầu tư tệ thì gần như không phản ứng trước thông tin được cung cấp.
Bài nghiên cứu còn chỉ ra một chi tiết tinh tế: khi giá Bitcoin tăng gấp đôi, người nắm giữ có xu hướng mua thêm hàng hóa lâu bền, giống như họ vừa nhận một khoản thưởng hơn là thấy tài sản của mình tăng giá trị. Nói cách khác, lợi nhuận crypto bị cảm nhận gần với “tiền cờ bạc” hay tiền trúng số hơn là gia tăng tài sản lâu dài.
Kết luận của bài nghiên cứu có thể khiến người trong ngành không thoải mái: vì thiếu “thông tin và niềm tin chung” về crypto, biến động giá sẽ tiếp tục là một trong những đặc điểm định hình tài sản này trong tương lai gần. Đợt tăng giá tiếp theo, theo logic này, phụ thuộc không chỉ vào giá Bitcoin, mà còn vào những gì nhà đầu tư được nghe kể về mức giá trước đó.