Khi giá điện thoại, laptop hay máy chơi game tăng lên, người tiêu dùng thường quen với các lý do như camera được nâng cấp, vi xử lý mới hơn hoặc biến động tỷ giá. Tuy nhiên, ở thời điểm hiện tại, một thành phần ít được chú ý hơn lại đang trở thành nút thắt lớn nhất: Bộ nhớ. Thị trường RAM đang bước vào giai đoạn khan hiếm kéo dài, và áp lực này đang lan nhanh từ các trung tâm dữ liệu AI sang các thiết bị công nghệ quen thuộc hàng ngày.
Vấn đề khan hiếm bộ nhớ thực chất đã manh nha từ trước sự bùng nổ của AI. Ngành sản xuất bộ nhớ từng phụ thuộc vào việc tăng mật độ chip trên mỗi wafer để mở rộng sản lượng, nhưng các cải tiến kỹ thuật này ngày càng trở nên chậm chạp và đắt đỏ. Bên cạnh đó, sau giai đoạn nhu cầu thiết bị tăng vọt thời dịch Covid-19, thị trường rơi vào suy yếu khiến các hãng rơi vào tình trạng tồn kho cao và buộc phải thu hẹp kế hoạch mở rộng nhà máy.
Đúng lúc thị trường bắt đầu hồi phục, làn sóng AI tạo sinh bùng nổ với mức tiêu thụ bộ nhớ vượt xa mọi dự báo. Điểm nóng tập trung vào HBM (High Bandwidth Memory), loại bộ nhớ băng thông cao được ghép sát với chip AI. HBM không đơn thuần là “nhiều RAM hơn”, mà được chế tạo bằng cách xếp chồng nhiều chip và kết nối phức tạp để tối ưu tốc độ truyền dữ liệu. Theo ước tính của Micron, sản xuất một lượng HBM tiêu tốn dung lượng wafer gấp khoảng ba lần so với DRAM thông thường, gây ảnh hưởng trực tiếp đến tổng công suất toàn ngành.
Từ góc độ nhà sản xuất, việc dồn ưu tiên cho HBM là quyết định hợp lý về mặt kinh doanh. Các tập đoàn công nghệ phát triển AI sở hữu nguồn tài chính dồi dào, nhu cầu lớn và sẵn sàng ký hợp đồng dài hạn, đối tượng khách hàng mang lại sự ổn định cao hơn hẳn so với việc dự báo sức mua điện thoại của người tiêu dùng. Dù Samsung, SK Hynix hay Micron không từ bỏ DRAM truyền thống, công suất sản xuất hữu hạn vẫn tự nhiên dịch chuyển về nơi mang lại lợi nhuận cao hơn.
Tác động tiêu cực từ sự dịch chuyển này lan rộng rất nhanh do tính chất tập trung cao độ của thị trường. Theo số liệu từ Counterpoint (được The Verge dẫn lại), ba ông lớn là Samsung, SK Hynix và Micron nắm giữ tới 90% thị phần bộ nhớ toàn cầu trong quý II/2026. Với nguồn cung nằm trong tay một nhóm nhỏ nhà sản xuất, khả năng tăng nhanh sản lượng là điều không thể, ngay cả khi giá linh kiện đang lao dốc theo chiều hướng tăng.
Con số thực tế chứng minh mức độ căng thẳng đã vượt khỏi phạm vi máy chủ AI. Counterpoint ước tính giá DRAM cho smartphone đã tăng 56% trong quý I/2026 và tăng tiếp 83% ở quý II. Chi phí cho một smartphone 16 GB DRAM từ mức khoảng 42 USD (quý II/2025) đã vọt lên tới 181 USD chỉ sau một năm. Dù các hãng smartphone lớn có thế mạnh đàm phán riêng, biên độ biến động quá lớn ở đầu vào vẫn tạo áp lực khổng lồ lên chi phí sản xuất.
Nhu cầu AI đã biến bộ nhớ thành điểm nghẽn của toàn bộ chuỗi cung ứng phần cứng. Các thương hiệu công nghệ giờ đây đứng trước những lựa chọn khó khăn: chấp nhận giảm biên lợi nhuận, cắt giảm cấu hình hoặc chuyển phần chi phí gia tăng sang người tiêu dùng.
Tổng kết lại, sự bùng nổ của AI đang chèn ép vào một thị trường vốn đã khó mở rộng và mang tính tập trung cao. Khi một thành phần nguyên liệu nền tảng bị thiếu hụt, hệ quả không chỉ dừng lại ở các báo cáo tài chính của ngành bán dẫn, mà sẽ hiện diện trực tiếp trên nhãn giá của các thiết bị công nghệ mà chúng ta sử dụng hàng ngày.