Anthropic đang chuẩn bị cho một trong những đợt IPO lớn nhất lịch sử, với định giá có thể đạt 2.000 tỷ USD. Nhưng điều khiến giới phân tích và nhà đầu tư chú ý nhất không phải là con số định giá mà là một chi tiết trong cơ cấu quản trị: Ai sẽ điều hành công ty sau khi cổ phiếu bắt đầu giao dịch?
Câu trả lời là Long-Term Benefit Trust (LTBT), một hội đồng nhỏ gồm những người bên ngoài, không nắm cổ phần, nhưng có quyền bổ nhiệm và bãi miễn phần lớn hội đồng quản trị của Anthropic. Với một công ty sắp bán cổ phần ra công chúng, đây là cơ cấu hiếm có.
LTBT hoạt động thế nào?
Trust hiện có ba thành viên: Neil Buddy Shah (thuộc Clinton Health Access Initiative) làm chủ tịch, cựu Chủ tịch Fed Ben Bernanke và Richard Fontaine (người đứng đầu Center for a New American Security). Cơ chế của LTBT khá đặc biệt: các thành viên không sở hữu cổ phiếu Anthropic, không hưởng lợi từ giá cổ phiếu và theo lý thuyết chỉ chịu trách nhiệm trước “lợi ích lâu dài của nhân loại” thay vì trước cổ đông.
Về thực quyền, Trust đã chọn 4 trong 7 thành viên hội đồng quản trị hiện tại của Anthropic, bao gồm cả Reed Hastings (đồng sáng lập Netflix) và Vas Narasimhan (CEO Novartis). Anthropic tuyên bố sẽ giữ nguyên cơ cấu này sau khi niêm yết.
Cơ chế này không phải mới xuất hiện vì IPO. Anthropic thiết kế LTBT từ những ngày đầu thành lập, như một câu trả lời cho câu hỏi: Làm sao bảo đảm một công ty tạo ra AI ngày càng mạnh không bị áp lực ngắn hạn của thị trường kéo lệch khỏi mục tiêu an toàn? Khi công ty tư nhân, cơ cấu này ít ai để ý. Khi lên sàn, nó trở thành câu hỏi pháp lý và tài chính thực sự.
Nhà đầu tư công mua gì khi không có quyền tương xứng?
Vấn đề mà giới phân tích đang nhấn mạnh là sự lệch pha giữa quyền và lợi ích. Nhà đầu tư mua cổ phiếu IPO bỏ tiền thật vào công ty nhưng không có quyền bầu ra người điều hành. Thông thường, cơ cấu này sẽ bị đọc là tín hiệu cực đoan của “founder control”, kiểu cổ phiếu nhóm A/B mà Meta hay các công ty do nhà sáng lập kiểm soát sử dụng.
Tuy nhiên, với Meta, quyền kiểm soát vẫn thuộc về người có cổ phần. Còn với Anthropic, quyền nằm ở một nhóm người không có cổ phần nào cả. Không có tiền lệ trực tiếp cho một công ty tỷ đô niêm yết theo mô hình này.
Phía ủng hộ sẽ nói đây chính là điều làm nên giá trị của Anthropic: một công ty AI cam kết không bị thị trường kéo đi khỏi mục tiêu an toàn và việc giữ cơ cấu qua IPO là một lời cam kết mạnh. Phía phản biện sẽ nói Trust chịu trách nhiệm trước ai, được bầu cử thế nào, quyền năng bị lạm dụng thì xử lý ra sao, hiện chưa có cơ chế công khai rõ ràng. Khi một cơ chế “chịu trách nhiệm trước nhân loại” được kiểm nghiệm lần đầu ở quy mô 2.000 tỷ USD, kết quả sẽ định hình các công ty AI đi sau.
Điều đáng theo dõi
Đây là một trong những thí nghiệm quản trị đáng chú ý nhất của ngành AI lúc này vì kết quả của nó vượt ra khỏi một công ty. Nếu Anthropic niêm yết thành công với LTBT nguyên vẹn, các labs AI khác sẽ có mẫu tham chiếu để giữ kiểm soát giữa lòng thị trường. Nếu cơ cấu này gây khủng hoảng quản trị, vấp phản đối từ cổ đông tổ chức, hoặc bị cơ quan quản lý soi xét, mô hình “mission-controlled” sẽ khó lặp lại.
Hiện cơ cấu LTBT đã được hình thành và Trust đã chọn 4/7 ghế HĐQT, Anthropic tuyên bố sẽ giữ nguyên sau IPO. Còn việc thị trường chấp nhận hay không, proxy advisor (công ty tư vấn biểu quyết cho quỹ tổ chức) đánh giá ra sao và cơ chế này vận hành thật sự thế nào khi mâu thuẫn với kết quả kinh doanh ngắn hạn, tất cả vẫn là những câu hỏi chưa có lời giải. Đó vẫn là những điều chưa xảy ra, không phải điều đã được chứng minh.
Trong vài tháng tới, tài liệu IPO của Anthropic sẽ phơi bày chi tiết pháp lý của cơ cấu này: ai có quyền gì, trust được thay thành viên thế nào, và nhà đầu tư được cam kết những gì. Đó sẽ là phần tài liệu đáng đọc nhất, hơn mọi bản tin về định giá.