Báo cáo nghiên cứu mang tên “The AI expectations gap” được Anthropic công bố vào ngày 16/10/2026 đã phác họa một bức tranh phân hóa sâu sắc về tương lai của trí tuệ nhân tạo. Dữ liệu khảo sát thu thập trong tháng 08/2026 từ 10.980 người trưởng thành tại Mỹ (thông qua đơn vị thăm dò Morning Consult) và 1.334 nhân sự đang làm việc tại Anthropic cho thấy có sự chênh lệch rất lớn về mức độ tin tưởng vào tốc độ phát triển công nghệ giữa những người trực tiếp phát triển mô hình và công chúng nói chung.

Khoảng cách này thể hiện rõ nhất ở khả năng giải quyết các bài toán khoa học phức tạp. Có tới 91% nhân sự Anthropic tin rằng AI sẽ có khả năng tạo ra một phát minh khoa học đạt tầm vóc giải Nobel vào năm 2030, trong khi tỷ lệ này ở nhóm người trưởng thành tại Mỹ chỉ dừng lại ở mức 39%. Ngay cả ở mốc ngắn hạn hơn là năm 2027, khoảng 90% nhân viên phòng lab kỳ vọng AI có thể tự thiết kế, thực hiện và xuất bản các công trình nghiên cứu khoa học độc lập, so với mức dự đoán 38% của người dân thông thường.

Mức độ đe dọa công việc và hiệu quả tiết kiệm thời gian

Khi đánh giá về tác động của AI đối với chính vị trí việc làm của bản thân, sự phân kỳ trong nhận thức thậm chí còn rõ ràng hơn. Trung bình, nhân viên Anthropic ước tính AI có thể đảm nhiệm tới 75% khối lượng công việc hiện tại của họ vào năm 2030; hơn một nửa số nhân sự phòng lab cho rằng tỷ lệ này sẽ đạt từ 80% trở lên. Ngược lại, người lao động Mỹ chỉ dự báo AI làm thay được khoảng 28% thời lượng công việc của họ, và chỉ vỏn vẹn 5% người lao động tin rằng 80% công việc của mình có thể bị tự động hóa.

Sự khác biệt về niềm tin xuất phát một phần từ trải nghiệm thực tế với các công cụ agentic. Trong số những người dùng AI thường xuyên tại Mỹ, chỉ có 26% ghi nhận các tác vụ phù hợp được hoàn thành nhanh hơn gấp bốn lần (chỉ tốn một phần tư thời gian hoặc ít hơn). Tại Anthropic, tỷ lệ nhân sự báo cáo mức độ tiết kiệm thời gian tương tự lên tới 59%, phản ánh hiệu suất nhảy vọt khi các quy trình tự động được đưa vào vận hành hàng ngày.

Điểm tương đồng trong dự báo thị trường lao động

Dù niềm tin về năng lực công nghệ có khoảng cách xa, cả hai nhóm đối tượng lại có chung một quy luật suy luận về thị trường lao động. Cả nhân viên công nghệ lẫn công chúng đều dự báo rằng tỷ lệ thất nghiệp chung sẽ tăng lên nếu tỷ trọng công việc bị AI thay thế ngày càng cao. Cụ thể, nhóm người lao động dự báo công việc của mình bị tự động hóa từ 80% trở lên cũng là nhóm đưa ra dự đoán tỷ lệ thất nghiệp của Mỹ vào năm 2030 sẽ chạm mức 12,2%, vượt qua đỉnh điểm của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008.

Cần lưu ý rằng những con số trên phản ánh kỳ vọng và tâm lý chủ quan của những người tham gia khảo sát, không phải là một mô hình dự báo chắc chắn về nền kinh tế. Giới nghiên cứu AI thường có xu hướng ngoại suy tuyến tính năng lực mô hình trong phòng thí nghiệm, trong khi việc đưa công nghệ vào vận hành thực tế còn vướng các rào cản về quy định pháp lý, an toàn dữ liệu và thói quen tiêu dùng. Liệu những kỹ sư đang ở tiền tuyến của làn sóng AI đang nhìn thấy trước tương lai thực sự, hay chính họ cũng đang rơi vào cái bẫy thiên kiến lạc quan công nghệ của chính mình?