Chính quyền Trump vừa chính thức can thiệp vào vụ kiện bản quyền giữa New York Times và OpenAI, đứng về phía công ty AI trong một trong những tranh chấp pháp lý quan trọng nhất của ngành.

Bộ Tư pháp Mỹ đã nộp bản tuyên bố quan tâm (statement of interest) dài 20 trang, lập luận rằng việc OpenAI huấn luyện mô hình ngôn ngữ lớn trên nội dung có bản quyền là fair use hợp pháp. Văn bản viết: “Hoa Kỳ có lợi ích mạnh mẽ trong việc tiếp tục phát triển ngành công nghiệp AI cạnh tranh và đặt tiêu chuẩn cho thực tiễn sử dụng AI toàn cầu.”

Vụ kiện do New York Times khởi xướng từ tháng 12/2023, cáo buộc OpenAI và Microsoft đào tạo bất hợp pháp hệ thống AI trên hàng triệu bài báo của tờ báo mà không xin phép, đòi bồi thường “hàng tỷ USD”. Đây là một trong những vụ kiện tiên phong về bản quyền AI và có thể tạo tiền lệ cho hàng loạt vụ kiện tương tự từ các nhà xuất bản khác.

Luận điểm của chính quyền Trump

Bộ Tư pháp cho rằng hạn chế fair use trong huấn luyện AI sẽ “cản trở sự tiến bộ của khoa học và nghệ thuật hữu ích” đồng thời gây tổn hại đến “sự thịnh vượng và cơ động kinh tế của Mỹ.” Các luật sư liên bang viện dẫn sắc lệnh hành pháp về AI mà Tổng thống Trump ký năm ngoái, nhấn mạnh mục tiêu “duy trì vị thế dẫn đầu toàn cầu trong AI.”

Văn bản cũng trích dẫn phán quyết của thẩm phán William Alsup trong vụ Anthropic năm ngoái. Thẩm phán Alsup từng so sánh việc LLM học từ sách giống như một con người đọc sách để học viết, và phán quyết rằng việc đào tạo trên tài liệu hợp pháp là fair use. Tuy nhiên, Anthropic vẫn phải trả 1,5 tỷ USD vì sử dụng thư viện bất hợp pháp (shadow library) để lấy sách, không phải vì hành vi đào tạo.

Bối cảnh rộng hơn

Tranh chấp bản quyền AI đang leo thang trên nhiều mặt trận. Trung tâm Báo chí Điều tra, Chicago Tribune, New York Daily News và nhiều tờ báo khác cũng đã kiện các công ty AI. Về phía hợp tác, hàng chục nhà xuất bản đã ký thỏa thuận cấp phép với OpenAI, bao gồm Associated Press, Axel Springer, Vox Media và thậm chí chính New York Times từng ký thỏa thuận với Amazon cho phép nội dung của họ xuất hiện trong công cụ AI của Amazon.

Bản tuyên bố của chính quyền Trump không phải phán quyết và không có hiệu lực ràng buộc với tòa. Nhưng sự can thiệp này mang trọng lượng chính trị đáng kể, đặc biệt khi Tổng thống Trump đang theo đuổi vụ kiện phỉ báng riêng chống lại New York Times. Chính quyền Trump trước đó đã nhiều lần sử dụng “tuyên bố quan tâm” trong các vụ kiện tư nhân để thúc đẩy chính sách, và một quan chức từng gọi chiến thuật này là “cực kỳ thành công.”

Câu hỏi về fair use trong huấn luyện AI vẫn chưa có câu trả lời dứt khoát từ tòa án tối cao, và vụ kiện NYT vs OpenAI có thể là cơ hội để hệ thống tư pháp Mỹ đưa ra ranh giới rõ ràng hơn.