Trong bài viết gây chú ý xuất bản ngày 22/10/2026 với tựa đề “The end of startups”, Evan Conrad, nhà sáng lập nền tảng SF Compute, đã đưa ra dự báo ảm đạm: trong vòng 6 tháng tới, phần lớn các công ty khởi nghiệp AI sẽ không còn khả năng mua sắm năng lượng điện toán (compute). Nguyên nhân không chỉ nằm ở việc nguồn cung chip toàn cầu bị quá tải mà còn bắt nguồn từ một nút thắt vô hình nhưng mang tính quyết định: cuộc khủng hoảng tín dụng trong chuỗi cung ứng GPU.
Thực trạng này diễn ra song song với tình trạng áp lực hạ tầng của các nhà cung cấp đám mây khi các hợp đồng thuê cụm tính toán ngày càng phình to vượt khả năng chịu đựng của các bảng cân đối kế toán.
Vòng xoáy xếp hạng tín nhiệm và yêu cầu trả trước 100%
Theo phân tích của Conrad, toàn bộ năng lực tính toán sẵn có trên thế giới hiện gần như đã được bán hết. Để có thêm tài nguyên, các công ty bắt buộc phải ký hợp đồng triển khai các cụm máy chủ mới. Tuy nhiên, các tổ chức tài trợ vốn và các nhà cung cấp đám mây (cloud) đang từ chối gánh thêm rủi ro tín dụng từ những khách hàng không đạt chuẩn đầu tư (non-investment grade).
Vấn đề cốt lõi là hầu hết các startup công nghệ đều không có xếp hạng tín nhiệm chuẩn đầu tư. Để tiếp cận được phần cứng, họ bị yêu cầu đặt cọc trước với tỷ lệ ngày càng cao, thậm chí có những hợp đồng yêu cầu thanh toán trả trước tới 100% giá trị hợp đồng.
Trong khi đó, những khách hàng lớn đạt chuẩn đầu tư cũng đang dần trở nên khan hiếm. Các tập đoàn này liên tục bị các tổ chức tài chính hạ bậc tín nhiệm vì gánh quá nhiều nợ vay để gom chip, rồi sau đó bán lại sản lượng token cho những người mua cuối cũng thiếu bảo chứng tín dụng. Khi biên lợi nhuận của các dịch vụ suy luận (inference) dần bị xói mòn bởi cạnh tranh, áp lực yêu cầu đặt cọc tiền mặt lớn sẽ đẩy các startup nhỏ vào thế chân tường. Việc tối ưu hóa chi phí token lúc này không còn là lợi thế cạnh tranh mà trở thành cuộc chiến sinh tồn.
Lợi thế áp đảo của các tập đoàn Fortune 500
Một hệ lụy nguy hiểm khác là sự phân hóa sâu sắc ở tầng ứng dụng. Một tập đoàn trong danh sách Fortune 500 có khả năng triển khai ngân sách 1 tỷ USD tiền mua token chỉ trong vài ngày, tạo ra lợi thế đè bẹp hoàn toàn một công ty khởi nghiệp còn đang chật vật đi gọi vốn trước khi sản phẩm kịp thành hình.
Trong cơ chế thị trường hiện tại: ai có điểm tín nhiệm tốt sẽ có token; ai có token sẽ xây dựng sản phẩm nhanh hơn, kiếm nhiều tiền hơn và lại củng cố được hạn mức tín dụng. Ngược lại, những nhóm sáng lập thiếu vốn sẽ bị gạt ra khỏi cuộc chơi ngay từ vạch xuất phát.
Đưa giờ máy tính thành tài sản thế chấp thanh khoản
Để phá vỡ thế bế tắc này, Conrad đề xuất giải pháp phải biến đơn vị đo lường điện toán thành tài sản thế chấp có giá trị thanh khoản cao đối với các tổ chức cho vay. Hiện nay, bên cho vay buộc phải thẩm định rủi ro dựa hoàn toàn vào uy tín của bên mua (thường là các phòng thí nghiệm AI). Khi quy mô vốn mở rộng, khả năng hấp thụ rủi ro tín dụng của ngân hàng chạm trần.
Mô hình mà SF Compute theo đuổi là xây dựng thị trường hợp đồng tương lai giao nhận vật chất (physically settled forwards market) cho năng lượng tính toán. Bằng cách dùng từng giờ chạy GPU (GPU hour) làm tài sản thế chấp trên sổ lệnh thanh khoản, bên cho vay sẽ không còn phải quá lo lắng về rủi ro phá sản của một startup hai người tại San Francisco: nếu người vay mất khả năng chi trả, tài sản thế chấp là giờ máy hoàn toàn có thể được bán thanh lý ngay lập tức trên thị trường mở.
Dù ý tưởng này mở ra lối thoát trên lý thuyết, nó cũng chỉ ra thực tế phũ phàng: thời kỳ các nhà sáng lập chỉ cần một ý tưởng hay và chiếc máy tính xách tay để làm nên kỳ tích AI có thể đã kết thúc, nhường chỗ cho cuộc chơi tài chính thuần túy của đòn bẩy và hạn mức tín dụng.