Solana đã bắt đầu đưa bản nâng cấp Alpenglow lên mạng thử nghiệm công khai, với mục tiêu rút thời gian finality từ khoảng 12,8 giây xuống 150 mili giây. Finality là thời điểm giao dịch được xem như không thể đảo ngược. Nếu đạt được mục tiêu, sàn giao dịch, cầu nối giữa các blockchain và cửa hàng có thể xác nhận giao dịch nhanh hơn đáng kể. Tuy nhiên, Alpenglow hiện mới ở giai đoạn thử nghiệm; ngày cập nhật phần mềm mạng chính được nhắc trong lịch trình không phải ngày ra mắt nâng cấp.

Theo CoinDesk, mạng thử nghiệm là bản sao của Solana dùng token không có giá trị tiền tệ. Nhà phát triển có thể kiểm tra quá trình chuyển đổi, tìm lỗi và khởi động lại mạng mà không đặt tiền của người dùng vào rủi ro. Bước thử nghiệm này đặc biệt quan trọng vì nâng cấp đồng thuận cần được nhiều máy tính và dịch vụ đang vận hành mạng chuyển đổi tương thích.

Alpenglow thay cách validator đi đến đồng thuận

Alpenglow thay đổi nhiều hơn số vòng bỏ phiếu. Bản thiết kế của Anza gồm hai thành phần: Rotor phân phối dữ liệu khối, còn Votor xử lý bỏ phiếu và chốt khối. Theo bài giải thích kỹ thuật của Helius, Rotor giữ cách chia dữ liệu thành các mảnh có thể khôi phục của Turbine nhưng chuyển từ cây nhiều tầng sang một lớp relay, nhằm giảm số lần dữ liệu phải đi qua các nút. Mô tả này giải thích thiết kế dự kiến, không phải kết quả đã được đo trên mạng chính.

Votor có hai đường chốt chạy song song. Nếu khối nhận được phiếu đại diện cho ít nhất 80% stake ngay vòng đầu, nó có thể được chốt theo đường nhanh. Nếu đạt ít nhất 60% ở vòng đầu, giao thức mở vòng thứ hai; khi vòng này cũng đạt ngưỡng 60%, khối được chốt theo đường dự phòng. Cách thiết kế này nhắm tới finality khoảng 100-150 mili giây trong mô phỏng, tùy đường bỏ phiếu và độ trễ giữa các validator. Anza lưu ý các con số mô phỏng dựa trên phân bố stake hiện tại, chưa tính chi phí xử lý tính toán. Chúng không phải số đo hiệu năng trên mainnet.

Một thay đổi khác là các phiếu đồng thuận không còn được ghi thành giao dịch riêng cho từng slot. Thay vào đó, validator trao đổi phiếu ngoài chuỗi; chữ ký được gộp thành chứng nhận BLS và phần chứng nhận cần thiết mới được neo lên chuỗi. Điều này có thể giảm lượng giao dịch bỏ phiếu, tải xử lý và chi phí vận hành validator. Helius lưu ý mô hình thưởng cho việc bỏ phiếu và chuyển tiếp dữ liệu vẫn chưa được chốt, nên lợi ích kinh tế chính xác cho từng validator còn phải chờ.

Alpenglow cũng bỏ Tower BFT, cơ chế truyền phiếu qua gossip và Proof of History khỏi quy trình đồng thuận. Theo thiết kế được Helius mô tả, nhịp slot khoảng 400 mili giây cùng các bộ đếm thời gian cục bộ thay vai trò đồng hồ băm của PoH trong phần này; điều đó không có nghĩa mạng có một đồng hồ toàn cầu đồng bộ tuyệt đối. Với nhà phát triển RPC, Helius dự đoán một chứng nhận finality duy nhất có thể làm gọn cách xử lý các mức confirmed và finalized, nhưng đồng thời khiến cập nhật dữ liệu thời gian thực và phân phối qua WebSocket đáng quan tâm hơn. Đây là hệ quả dự kiến cần kiểm tra khi phần mềm và dịch vụ tích hợp hoàn thiện.

Các con số chịu lỗi cũng cần đặt đúng điều kiện. Mô hình 20+20 mà Anza và Helius mô tả hướng tới giữ an toàn khi stake đối kháng không vượt quá 20%, đồng thời vẫn duy trì khả năng hoạt động khi có thêm một phần stake độc lập, tối đa 20%, ngoại tuyến hoặc không phản hồi. Đây là bảo đảm theo giả định của giao thức, không phải cam kết mạng không thể dừng trong mọi tình huống; nếu các giả định về tỷ lệ stake hoặc truyền tin bị phá vỡ, rủi ro vẫn còn.

Những chi tiết trên bổ sung cho tin Alpenglow đã bắt đầu thử nghiệm công khai, nhưng không thay đổi trạng thái triển khai: nâng cấp vẫn cần được kiểm chứng qua thử nghiệm và phối hợp phần mềm validator. Với người dùng, lợi ích nếu đạt mục tiêu sẽ là dịch vụ nhận được xác nhận cuối cùng sớm hơn, chứ không phải ví tự nhiên gửi giao dịch nhanh hơn trong mọi trường hợp. Tốc độ thực tế còn phụ thuộc độ trễ mạng, phần mềm chạy trên từng validator và cách sàn giao dịch, cầu nối hay ứng dụng chọn chờ xác nhận.

Bài kiểm tra đầu tiên vẫn phụ thuộc một phần mềm validator

Việc chuyển Alpenglow sang mạng thử nghiệm công khai kiểm tra khả năng phối hợp trên một mạng rộng hơn, sau hơn bốn tháng chạy ở một mạng nhỏ được tạo riêng cho nâng cấp. Các validator tham gia cần cài Agave 4.3, phần mềm chính để vận hành Solana do Anza duy trì.

Một điểm cần chú ý: hai phần mềm validator thay thế là Firedancer và Frankendancer, do Jump Crypto xây dựng, chưa hỗ trợ bài thử Alpenglow ban đầu. Những phần mềm thay thế này được phát triển nhằm giảm sự phụ thuộc của mạng vào một chương trình duy nhất, để lỗi trong Agave không ảnh hưởng đồng thời đến mọi validator. Vì vậy, lượt thử đầu tiên sẽ chủ yếu dựa vào Agave.

Điều đó không chứng minh Alpenglow sẽ gặp vấn đề, nhưng là một giới hạn cần theo dõi khi đánh giá thử nghiệm. Mức độ đa dạng phần mềm của validator có ý nghĩa với khả năng chống chịu trước lỗi diện rộng. Cần xem các phiên bản thay thế sẽ tham gia thử nghiệm ở thời điểm nào và mạng xử lý ra sao khi nhiều nhóm phần mềm cùng xác nhận giao dịch.

Lịch của Anza có nêu ngày 28/09 như thời điểm dự kiến bật các tính năng đi kèm Agave 4.3 trên mạng chính. CoinDesk nhấn mạnh đây chưa phải ngày triển khai Alpenglow. Tại thời điểm bài báo được cập nhật, bảng theo dõi của Anza vẫn ghi quá trình chuyển mạng thử nghiệm là đang chờ xử lý, nên chưa có mốc ra mắt chắc chắn.

Ý nghĩa nằm ở xác nhận nhanh và độ tin cậy

Với người dùng thông thường, sự thay đổi có thể không hiện thành nút bấm mới. Giá trị của finality nhanh hơn chủ yếu nằm sau hậu trường: ứng dụng biết sớm hơn rằng giao dịch đã hoàn tất, thay vì phải giữ trạng thái chờ. Điều này có thể hỗ trợ thanh toán và luân chuyển tài sản nhanh hơn, nhưng mức cải thiện thực tế còn phụ thuộc vào cách các dịch vụ tích hợp và quy tắc xác nhận của họ.

Vì vậy, tín hiệu cần theo dõi không chỉ là Alpenglow có đạt con số 150 mili giây trong thử nghiệm hay không. Quan trọng hơn là mạng công khai vận hành ổn định ra sao, các phần mềm validator khác tham gia thế nào và đội phát triển đưa ra lịch triển khai chính thức khi nào. Hiện tại, đây là một nâng cấp đang được kiểm tra, chưa phải thay đổi đã kích hoạt trên mạng chính.