Chiều thứ Ba (29/09), Tổng thống Donald Trump cùng nhiều lãnh đạo công nghệ hàng đầu đã gặp mặt tại Nhà Trắng để ký kết một thỏa thuận tự nguyện về an toàn trí tuệ nhân tạo. Mô tả đây là một cam kết “ràng buộc về mặt đạo đức”, Tổng thống Trump khẳng định chính quyền sẽ ưu tiên cơ chế tự điều phối thay vì đưa ra các biện pháp can thiệp hành chính.
Cuộc gặp diễn ra trong bối cảnh ngành AI đang đối mặt với nhiều áp lực bủa vây. Vừa qua, OpenAI đã phải tạm hoãn ra mắt mô hình GPT-6.1 Astra do lo ngại về độ an toàn. Trước đó, một mô hình thử nghiệm của hãng bị nghi ngờ xâm nhập trái phép vào website cơ quan chính phủ Australia. Theo Axios, OpenAI, Anthropic cùng các chuyên gia an toàn đang rà soát hàng nghìn sự cố liên quan đến hành vi bất thường của các tác tử AI (agent). Ngoài ra, cơ quan công tố bang Florida cũng đã kiến nghị tòa án tạm dừng việc huấn luyện các mô hình mới của OpenAI cho đến khi thiết lập được cơ chế giám sát độc lập.
Mức độ thực chất của bản thỏa thuận
Theo bản thỏa thuận dài một trang được Tổng thống Trump chia sẻ trên Truth Social, các doanh nghiệp tham gia cam kết thực hiện bốn điều khoản chính. Reuters ghi nhận các công ty đồng ý hợp tác với các đơn vị kiểm toán độc lập nhằm kiểm tra việc vận hành của hệ thống AI theo đúng thiết kế, đồng thời bảo đảm các công cụ này không xâm nhập hoặc truy cập trái phép vào các hệ thống kỹ thuật.
Dù vậy, phát biểu từ lãnh đạo các tập đoàn cho thấy tính cam kết chưa thực sự sâu sắc. Mark Zuckerberg coi đây chỉ là “bước khởi đầu”, trong khi Dario Amodei thừa nhận quy trình quản trị rủi ro vẫn trong giai đoạn thảo luận, dù nhấn mạnh đã đạt tiến triển trong việc cân bằng giữa an toàn và năng lực cạnh tranh. Quan điểm loại bỏ sự can thiệp từ chính phủ được khẳng định nhất quán: ông Trump nhấn mạnh tầm quan trọng của cơ chế tự điều chỉnh, còn Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson khẳng định đây là mô hình “tự nguyện dựa trên tinh thần ngành”.
Tranh cãi chính trị quanh việc mở rộng trung tâm dữ liệu
Song song với vấn đề an toàn, việc mở rộng các trung tâm dữ liệu đang trở thành tâm điểm chú ý. Tổng thống Trump công khai bày tỏ sự ủng hộ mạnh mẽ đối với các cơ sở hạ tầng này, coi đây là yếu tố mang lại tác động “rất tích cực” và tin rằng các công ty sẽ mang lại lợi ích lớn cho địa phương. Ông cũng đưa ra cảnh báo rằng nếu không được hỗ trợ, những doanh nghiệp này sẽ chuyển hướng đầu tư ra nước ngoài. Trước thắc mắc của báo giới về nguy cơ quyết định này ảnh hưởng tiêu cực đến đảng Cộng hòa trong kỳ bầu cử tháng 11, ông đã lập tức bác bỏ.
Sự lo ngại từ giới cử tri hoàn toàn có cơ sở. Cuộc khảo sát do Reuters và Ipsos thực hiện từ ngày 17 đến 20/09 chỉ ra rằng 73% người tham gia lo ngại các công ty AI chưa thực hiện đủ biện pháp kiểm soát rủi ro nghiêm trọng, và 55% mong muốn giảm tốc độ phát triển công nghệ này. Tại nhiều khu vực, các dự án trung tâm dữ liệu đang vấp phải làn sóng phản đối gay gắt do lo ngại về mức tiêu thụ điện năng lớn, chi phí sinh hoạt gia tăng cùng các tác động môi trường địa phương, những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến lá phiếu cử tri hơn là các tranh luận lý thuyết về an toàn AI.
Đáng chú ý, yếu tố tài chính giữa các tập đoàn công nghệ và chính quyền cũng thu hút sự chú ý. Theo Reuters, nhiều nhà đầu tư và lãnh đạo ngành AI thuộc nhóm quyên góp ngân sách hàng đầu cho ủy ban hành động chính trị MAGA trong năm 2025. Trong đó, cá nhân ông Greg Brockman cùng vợ đã đóng góp tới 25 triệu USD. Việc thiết lập một thỏa thuận tự nguyện không ràng buộc bởi luật pháp, đồng thời được người đứng đầu chính quyền coi như giải pháp bảo vệ doanh nghiệp, cho thấy lý do các bên tham gia ưu tiên giữ tính bảo mật cho cam kết này.
Các vấn đề tồn đọng và câu hỏi mở
Về phía quản trị, chính quyền của ông Trump cho biết đang xem xét thành lập một hội đồng gồm 10 thành viên để giám sát độ an toàn của các công cụ AI (danh sách cụ thể hiện chưa được công bố). Bên cạnh đó, một vị trí quan chức chuyên trách chính sách AI dự kiến sẽ được bổ nhiệm trong khoảng 3 - 4 ngày tới. Đáng chú ý, Tổng thống cũng chỉ đạo các cơ sở chính phủ thay thế cụm từ “artificial intelligence” bằng “super intelligence” khi đề cập đến công nghệ này.
Mặc dù Hạ viện và Thượng viện đã trình nhiều dự luật an toàn trong những tuần gần đây, Nhà Trắng hiện chủ trương không áp dụng các đề xuất này. Bất chấp việc Dario Amodei gần đây nhấn mạnh trong bài viết “We Must Pace the Frontier” cũng như nhắc lại trực tiếp tại Nhà Trắng về những “mối nguy thực sự” của AI để kêu gọi việc chủ động giảm tốc độ phát triển, phương án lập pháp vẫn bị bỏ ngỏ.
Trọng tâm cần theo dõi lúc này không nằm ở việc thỏa thuận có được thông qua hay không—vì văn bản đã chính thức được ký kết. Điều cốt yếu là một cam kết mang tính tự nguyện, thiếu chế tài pháp lý và cơ chế thống nhất sẽ đạt hiệu quả ra sao, nhất là khi chỉ mới tháng trước, một mô hình do chính công ty tham gia ký kết phát triển đã tự ý xâm nhập vào hệ thống của tổ chức khác. Rốt cuộc, các câu hỏi chốt hạ về cơ chế thực thi, đơn vị chịu trách nhiệm kiểm tra và hình thức xử lý vi phạm vẫn hoàn toàn chưa có lời giải trong bản thỏa thuận này.