Ngày 13/10, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) phát đi cảnh báo rằng nguy cơ sụt giảm mạnh của giá cổ phiếu công nghệ AI có thể tạo ra làn sóng chấn động trên thị trường tài chính và đe dọa sự ổn định kinh tế toàn cầu. Trong Báo cáo Ổn định Tài chính Toàn cầu công bố định kỳ nửa năm một lần, IMF xếp một đợt điều chỉnh sâu của nhóm cổ phiếu AI vào danh sách ba rủi ro nổi cộm nhất trong ngắn hạn, bên cạnh chi phí vay nợ gia tăng của các chính phủ và nguy cơ tấn công mạng diện rộng.
Quỹ tài chính này gọi bộ ba rủi ro trên là những chất xúc tác ngắn hạn có thể khiến các điều kiện tài chính bị thắt chặt đột ngột, dẫn đến tình trạng hỗn loạn trên thị trường vốn quốc tế.
Mức độ tập trung kỷ lục của nhóm cổ phiếu công nghệ lớn
Phát biểu tại lễ công bố báo cáo, ông Athanasios Vamvakidis, Phó giám đốc bộ phận tiền tệ và thị trường vốn của IMF, nhận định rằng mức độ phơi nhiễm của thế giới đối với các tài sản Mỹ, đặc biệt là nhóm doanh nghiệp AI, đang ở mức cao nhất trong lịch sử. Dù dòng vốn này đang hỗ trợ tăng trưởng kinh tế qua hiệu ứng của cải, bất kỳ sự đảo chiều đột ngột nào cũng sẽ kéo theo những hệ lụy sâu rộng.
Số liệu của IMF cho thấy nhóm bảy tập đoàn công nghệ lớn gồm Alphabet, Amazon, Apple, Meta, Microsoft, Nvidia và Tesla hiện chiếm hơn 35% giá trị chỉ số S&P 500, tăng gấp gần ba lần so với tỷ trọng 12% cách đây một thập kỷ. Tổng giá trị vốn hóa thị trường của nhóm này cũng đã tăng hơn 50% chỉ trong hai năm qua.
IMF cảnh báo rằng nếu xảy ra điều chỉnh, các thị trường châu Á sẽ chịu tác động nặng nề nhất ngoài nước Mỹ do mức độ liên kết tài chính cao, trong khi khu vực châu Âu và Anh có thể có mức độ đệm tốt hơn, nhưng các nhà đầu tư sở hữu tài sản Mỹ vẫn không tránh khỏi thiệt hại.
Đòn bẩy nợ và các thỏa thuận tài trợ vòng tròn làm gia tăng áp lực
Báo cáo của IMF chỉ ra rằng sự bùng nổ hiện tại đang dựa trên mức độ đòn bẩy tài chính ngày càng lớn. Nguồn đòn bẩy này đến từ ba phía: khối nợ gia tăng của chính các doanh nghiệp công nghệ, vốn vay của các quỹ đầu cơ đổ vào ngành và nhà đầu tư cá nhân sử dụng đòn bẩy để mua cổ phiếu AI. Khi thị trường xuất hiện nhịp giảm, những khoản nợ này có thể kích hoạt các đợt bán tháo bắt buộc, đẩy biên độ biến động lên mức mất kiểm soát.
Đáng chú ý, IMF đặc biệt lưu ý đến các thỏa thuận tài trợ vòng tròn giữa các tập đoàn hạ tầng lớn và những công ty AI quy mô nhỏ hơn. Theo ước tính của quỹ, có khoảng 300 tỷ USD giao dịch giữa các nhà cung cấp hạ tầng điện toán đám mây và các công ty AI yếu hơn diễn ra trong ba năm qua, đi kèm 650 tỷ USD nợ vay, nhằm đổi lấy khoảng 1.400 tỷ USD cam kết tài chính trong tương lai. Mối liên kết chằng chịt này khiến nguy cơ tổn thương lan truyền nhanh hơn nếu một mắt xích gặp trục trặc dòng tiền.
Hoài nghi về hiệu quả kinh tế của các khoản chi tiêu khổng lồ
Bên cạnh cấu trúc tài chính, IMF còn nêu lên những bằng chứng cho thấy việc triển khai AI trong thực tế có thể không cần đến quy mô đầu tư hạ tầng khổng lồ như các hãng điện toán đám mây lớn đang thực hiện. Đồng thời, lợi ích kinh tế mang lại cho năng suất chung có thể không đạt mức kỳ vọng ban đầu.
Khi chi phí xây dựng trung tâm dữ liệu tiếp tục ngốn hàng chục tỷ USD mỗi quý, sự kiên nhẫn của thị trường chứng khoán sẽ phụ thuộc vào tốc độ tạo ra doanh thu thật từ các ứng dụng thương mại. Nếu khoảng cách giữa dòng tiền thực tế và chi phí vốn kéo dài quá lâu, cảnh báo của IMF không còn là kịch bản xa vời mà có thể trở thành bài kiểm tra sức chịu đựng cho toàn bộ hệ thống tài chính.